4 Yıllık Mezun Yedek Astsubay Olabilir mi? Bölüm mü Not mu Önemli?

Dört yıllık üniversite mezunlarının askerlik statüsü konusunda sık karşılaşılan iki soru var:

“Lisans mezunuysam sadece yedek subay mı olabilirim?”

ve

“Yedek subay seçiminde bölüm mü, diploma notu mu daha önemli?”

İlk sorunun resmî karşılığı oldukça net: lisans mezunu bir yükümlü yedek astsubay olarak da sınıflandırılabilir.

İkinci soruda ise daha dikkatli olmak gerekiyor. MSB’nin kamuya açık seçim esaslarında “bölüm yüzde şu kadar, diploma notu yüzde şu kadar etkili” şeklinde bir ağırlık tablosu yayımlanmıyor.

Resmî sistem; meslek bilgisi, eğitim durumu, mezuniyet notu ve çok sayıda başka kriteri TSK’nın o dönemdeki ihtiyacıyla birlikte değerlendiriyor.

Yedek subay ve yedek astsubay seçiminde kamuya açık en güçlü öncelik, adayın TSK’nın ihtiyaç duyduğu sınıf ve branşlara uygun nitelikte olmasıdır. Mezuniyet bölümü ve diploma notu bu değerlendirmenin parçalarıdır; ancak tek başlarına sonucu garanti etmezler.

Dört Yıllık Üniversite Mezunu Yedek Astsubay Olabilir mi?

Evet.

7179 sayılı Askeralma Kanunu, dört yıl veya daha uzun süreli yükseköğretim mezunlarının yalnızca yedek subay statüsüyle sınırlandırılmadığını açık biçimde düzenliyor.

Kanuna göre dört yıllık ve üzeri yükseköğretim mezunlarından TSK’nın ihtiyacı kadar kişi yedek subay adayı olarak ayrılıyor. Yedek subay ihtiyacından fazla kalan yükümlüler arasından, yedek astsubay olmaya istekli olanlardan ihtiyaç miktarı kadarı yedek astsubay statüsüne ayrılabiliyor.

MSB’nin güncel sınıflandırma esasları da aynı sistemi sürdürüyor. Yedek astsubay seçim havuzunda;

• yedek astsubay aday adayları,

• yedek subay adayı olarak ayrılmayan yedek subay aday adaylarından yedek astsubay olmaya istekli olanlar

birlikte değerlendirilebiliyor.

Dolayısıyla:

4 yıllık mezuniyet → mutlaka yedek subaylık

şeklinde bir denklem bulunmuyor.

Lisans Mezunları Yedek Astsubaylığa Nasıl Geçiyor?

Süreç kabaca üç aşamalı düşünülebilir:

1. Dört yıl ve üzeri yükseköğretim mezunu, yedek subay aday adayı kapsamına girer.

2. TSK’nın ihtiyaç duyduğu yedek subay sayısı ve sınıf/branş kontenjanları doğrultusunda seçim yapılır.

3. Yedek subay adayı olarak ayrılmayan ve yedek astsubay olmaya istekli uygun yükümlüler, yedek astsubay ihtiyacı kapsamında ayrıca değerlendirilebilir.

Burada önemli nokta, statünün yalnızca diploma seviyesinden çıkarılmamasıdır.

MSB sınıflandırmayı TSK ihtiyacı ve belirlenen seçim kriterleri üzerinden bilgisayar ortamında gerçekleştiriyor.

Bölüm mü, Diploma Notu mu Daha Önemli?

Uygulamadaki gözlemlerde mezun olunan bölümün ve mesleki niteliğin güçlü bir sinyal oluşturabildiği görülüyor.

Örneğin belirli bir sınıflandırma döneminde;

• mühendislik,

• sağlık,

• bilişim,

• teknik meslekler,

• öğretmenlik,

• lojistik

gibi bir alana personel ihtiyacı yükselirse, ilgili mesleğe sahip adayların konumu doğal olarak güçlenebilir.

Ancak bunu “bölüm her zaman diploma notundan önemlidir” şeklinde resmî bir kural haline getirmek doğru olmaz.

MSB’nin açıklamasında hem meslek bilgisi hem de ön lisans/lisans bitirme notu seçim kriterleri arasında yer alıyor. Bunlarla birlikte yaş, yabancı dil, sağlık, fiziksel özellikler, tahsil durumu ve diğer kriterler de değerlendirilerek seçim notu oluşturuluyor.

Çok Yüksek Not Ortalaması Yedek Subaylığı Garanti Eder mi?

Hayır.

Mezuniyet notunun yüksek olması olumlu bir değerlendirme unsuru olabilir; fakat tek başına yedek subay seçilme hakkı oluşturmaz.

Bunun nedeni seçim sisteminin tek değişkenli olmaması.

Örneğin teorik olarak iki aday düşünelim:

• Aday A’nın diploma notu çok yüksek ancak mesleğine o dönemde sınırlı ihtiyaç bulunuyor.

• Aday B’nin diploma notu daha düşük ancak mesleği TSK’nın ihtiyaç duyduğu bir sınıf veya branşla doğrudan örtüşüyor.

Bu durumda yalnızca diploma ortalamasına bakarak Aday A kesin seçilir denilemez.

Bu örnek bir seçim formülü değildir; MSB’nin açıkladığı ihtiyaç + çok kriterli değerlendirme sisteminin nasıl okunması gerektiğini gösterir.

İhtiyaç Duyulan Bir Bölüm Daha Düşük Notla Öne Çıkabilir mi?

Mümkün olabilir, ancak bunu aday bazında önceden kesinleştirmek mümkün değildir.

MSB, sınıflandırmada önceliğin TSK’nın ihtiyaçlarına uygun nitelikte personelin seçilmesi olduğunu açıkça belirtiyor.

Ayrıca hizmetine ihtiyaç duyulan ve özellik arz eden mesleklerin ilgili personel makamlarınca Bakanlığa bildirilebildiği ve bu mesleklerden kişilerin sınıflandırmada değerlendirilebildiği belirtiliyor.

Bu nedenle uygulamada görülen:

“İhtiyaç duyulan bölümden daha düşük notlu aday seçildi, daha yüksek notlu başka bölüm mezunu seçilmedi.”

gibi durumlar resmî sistemin mantığıyla çelişmez.

Fakat dışarıdan yalnızca iki adayın notlarına bakarak seçim nedenini kesin biçimde açıklamak da mümkün değildir; değerlendirmede kamuya açık olmayan diğer kriterler de bulunabilir.

Bölüm Neden Güçlü Bir Sinyal Olarak Görülebilir?

Bölümün önemli görünmesinin temel nedeni, TSK’nın personel ihtiyacının meslek, sınıf ve branş bazında belirlenmesidir.

MSB’nin güncel sınıflandırma esaslarında TSK tarafından talep edilen;

• meslek,

• branş,

• sınıf

kontenjanlarının seçimde dikkate alındığı açıkça belirtiliyor.

Dolayısıyla bir bölümün askerî organizasyon içerisinde doğrudan kullanım alanının bulunması, tahmini değerlendirmelerde anlamlı bir pozitif sinyal olarak görülebilir.

Ancak:

pozitif sinyal ≠ seçim garantisi

ayrımını korumak gerekir.

“Bölüme Göre İhtimal” Değerlendirmesi Nasıl Okunmalı?

Bölümlere yönelik tahmini değerlendirmelerde en güvenli yaklaşım, tek bir faktörden sonuç çıkarmamak.

Daha sağlıklı bir model şu sinyalleri birlikte düşünür:

1. Mesleğin TSK içerisindeki muhtemel kullanım alanı

2. Teknik veya uzmanlık gerektiren bir alan olup olmadığı

3. TSK’nın dönemsel sınıf ve branş ihtiyacı

4. Adayın mezuniyet düzeyi

5. Diploma notu ve diğer resmî seçim kriterleri

Böyle bir model resmî seçilme yüzdesi üretmez.

Yalnızca mevcut resmî kriterlerden ve mesleğin kullanım alanından hareketle adayın profilini düşük, orta veya güçlü sinyal şeklinde değerlendirmeye yardımcı olabilir.

Kısaca: Lisans Mezuniyetinde Statüyü Ne Belirliyor?

Dört yıllık üniversite mezunu olmak, yükümlünün yalnızca yedek subay olabileceği anlamına gelmiyor.

Yedek subay adayı olarak ayrılmayan uygun lisans mezunları, istekleri ve TSK ihtiyacı doğrultusunda yedek astsubay olarak da seçilebilir.

Bölüm ve diploma notu konusunda ise en güvenilir çerçeve şu:

TSK ihtiyacı + mesleki nitelik + mezuniyet notu + diğer seçim kriterleri → toplam sınıflandırma değerlendirmesi

Uygulamadaki gözlemler bölüm/meslek uyumunun güçlü bir sinyal olabileceğini düşündürse de MSB, “bölüm birinci, diploma notu ikinci” şeklinde kamuya açık sabit bir ağırlık sıralaması yayımlamıyor.