Askerî eğitimde yalnızca kişinin kendi hareketleri değil, içinde bulunduğu grubun düzeni de günlük eğitimin nasıl ilerleyeceğini etkileyebiliyor.
Bir kişinin komutu geç uygulaması, sıranın bozulması veya grubun birlikte yapması gereken bir hareketin hatalı gerçekleştirilmesi sonrasında bütün grubun faaliyeti yeniden yapmasıyla karşılaşılabilir.
Bazen bu durum;
hareketin tekrar edilmesi,
grubun yeniden düzene sokulması,
faaliyetin baştan yapılması,
ek koşu veya fiziksel eğitim uygulanması
şeklinde hissedilebilir.
Günlük konuşmada bunların tamamına “toplu ceza” denilebiliyor.
Fakat mevzuat açısından önemli bir ayrım var:
Eğitim sırasında bütün grubun bir faaliyeti tekrar etmesi ile kişiye verilen resmî disiplin cezası aynı kavram değildir.
Askerî Eğitimde “Toplu Ceza” Gerçekten Var mı?
Kamuya açık TSK disiplin mevzuatında “toplu disiplin cezası” adı altında ayrı bir disiplin cezası türü bulunmuyor.
6413 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri Disiplin Kanunu, disiplin cezasını bir disiplinsizlik nedeniyle yetkili kişi veya kurullar tarafından ilgili personele verilen yaptırım olarak düzenliyor. Kanunda disiplin sisteminin personelin fiil ve durumuna göre işletildiği görülüyor.
Dolayısıyla:
“Bir kişi hata yaptı, hukuken bütün bölüğe aynı disiplin cezası verildi.”
şeklinde bir anlatım kullanmak doğru olmaz.
Ancak bu, bir kişinin hatasının eğitim sırasında grubun tamamını hiç etkilemeyeceği anlamına da gelmiyor.
Bir Kişinin Hatası Neden Bütün Grubu Etkileyebiliyor?
Askerî eğitimin önemli bölümü toplu hareket etme ve verilen komutu aynı anda uygulama üzerine kurulabiliyor.
Örneğin bir grubun tamamının belirli düzende hareket etmesi gereken bir eğitimde birkaç kişinin düzeni bozması hâlinde faaliyet tekrar ettirilebilir.
Bu durumda hata birkaç kişiden kaynaklansa bile:
bütün grup yeniden başlar.
Bu özellikle ilk haftalarda daha fazla hissedilebilir. Çünkü insanlar;
komutlara,
hareket sırasına,
zamanlamaya,
grup düzenine
henüz alışma aşamasındadır.
Böylece kişi kendi hareketini doğru yapsa bile grubun geri kalanıyla birlikte aynı eğitimi tekrar etmek zorunda kalabilir.
Koşu Yaptırılması Her Zaman Disiplin Cezası mı?
Hayır.
Koşu zaten askerî eğitimin ve fiziksel hazırlığın parçası olabilir.
Bir hata sonrasında grubun yeniden koşturulması veya bir faaliyetin tekrar ettirilmesiyle karşılaşıldığında bunun otomatik olarak 6413 sayılı Kanun anlamında verilmiş bir disiplin cezası olduğu söylenemez.
Disiplin Kanununun 10'uncu maddesi de bu ayrım açısından önemli. Kanuna göre amirin hatayı göstermesi, eleştirmesi veya sözlü-yazılı ikazı disiplin cezası sayılmıyor. Ayrıca disiplinin geliştirilmesi amacıyla verilen ek görev ve sorumlulukların işlenen fiile ve personelin statüsüne uygun ve ölçülü olması gerekiyor.
Bu nedenle eğitim içerisinde:
“Koştuk, demek ki resmî disiplin cezası aldık.”
sonucuna doğrudan varmak doğru değil.
Yapılan işlemin niteliği, amacı ve hangi yetkiye dayanılarak uygulandığı önem taşıyor.
Resmî Disiplin Cezası ile Eğitim Uygulamasının Farkı
Bu ayrımı basit şekilde şöyle düşünebiliriz:
Eğitim içerisindeki uygulama | Resmî disiplin cezası |
|---|---|
Eğitim faaliyetinin yeniden yapılması olabilir | Mevzuatta düzenlenen yaptırımdır |
Grup hâlinde uygulanabilir | İlgili kişinin disiplinsizliği üzerinden yürütülür |
Eğitim ve düzen amacı taşıyabilir | Yetkili disiplin makamınca verilir |
Her durumda disiplin cezası değildir | Hukuki ve idari sonuç doğurabilir |
Özellikle içerik hazırlanırken “koşu = ceza”, “grup tekrarı = toplu disiplin cezası” şeklinde doğrudan eşleştirme yapılmaması gerekiyor.
Bireysel Disiplin Cezasında Kimin Hata Yaptığı Önemli
Resmî disiplin işlemlerinde ise durum farklı.
6413 sayılı Kanunda disiplinsizlik, cezalandırılan fiil ve hâl üzerinden tanımlanıyor. Ayrıca genel kural olarak disiplin cezası verilmeden önce ilgili kişinin savunmasının alınması gerekiyor.
Kanunun 40'ıncı maddesi açık biçimde, düzenlenen istisna dışında:
savunma alınmadan disiplin cezası verilemeyeceğini
belirtiyor. İsnat edilen hususun kişiye bildirilmesi ve savunma süresi verilmesi gerekiyor.
Bu nedenle mevzuattaki resmî disiplin süreci ile:
“Bir kişi hata yaptı, hepimiz eğitimde koştuk.”
durumu aynı hukuki kategoriye konulmamalı.
Yedek Subay ve Yedek Astsubay Adayları Açısından Durum
Yedek subay ve yedek astsubay adayları eğitim merkezine katıldıklarında henüz ilgili rütbeye naspedilmiş personel değildir.
Bununla birlikte eğitim sürecinde askerî düzen, emirler ve disiplin kurallarına uymakla yükümlüdürler.
Sınıf okulu ve eğitim merkezi düzenlemelerinde yedek subay ve yedek astsubay adaylarının disiplin durumlarına ilişkin ayrıca hükümler bulunuyor. Adayların belirli ağır disiplinsizlik veya eğitim durumlarında öğrencilik statüsünün sona erdirilmesine kadar gidebilen işlemler düzenlenmiş durumda.
Dolayısıyla adaylık dönemi:
“Henüz rütbem yok, disiplin kuralları beni ilgilendirmiyor.”
şeklinde değerlendirilemez.
Tam tersine eğitim dönemi, askerî düzene uyumun yakından takip edildiği aşamalardan biri.
Grup Düzeni Neden Bu Kadar Önemli?
Askerî eğitim yalnızca bireysel beceri öğretmeye dayanmıyor.
Aynı zamanda grubun;
aynı komutu anlaması,
birlikte hareket etmesi,
zamanlamaya uyması,
birbirinin düzenini bozmaması
bekleniyor.
Bu nedenle bazen bir kişinin yaptığı hata yalnızca o kişinin sorunu olarak kalmayabilir.
Örneğin on kişilik bir grup aynı hareketi birlikte yapmak zorundaysa dokuz kişinin doğru, bir kişinin yanlış yapması bütün hareketin tekrar edilmesine neden olabilir.
Buradaki mantık bireysel cezalandırmadan çok grup standardının oluşmasıyla ilgili olabilir.
Toplu Uygulamalar Grup İçinde Nasıl Bir Etki Oluşturuyor?
Bu düzen bir süre sonra adayların birbirini daha fazla takip etmesine yol açabiliyor.
Kişi yalnızca:
“Ben doğru yapayım.”
diye düşünmüyor.
Aynı zamanda yanındaki kişinin de hareketi doğru anlaması önemli hâle geliyor.
Çünkü grubun yaptığı hata tekrar eğitim, zaman kaybı veya daha yorucu bir faaliyete dönüşebiliyor.
Bu nedenle askerî eğitimde:
bireysel sorumluluk + grup sorumluluğu
aynı anda hissedilebiliyor.
Ancak burada “grup sorumluluğu” ifadesi hukuki anlamda herkese aynı disiplin suçunun yüklenmesi şeklinde anlaşılmamalı.
Her Birlikte Aynı Uygulama Olur mu?
Hayır.
Eğitim yöntemi;
birlik,
sınıf,
eğitim merkezi,
eğitim konusu,
eğitimin aşaması,
görevli personelin eğitim planı
gibi birçok unsura göre değişebilir.
Bir yerde faaliyetin yeniden yapılması istenirken başka yerde hatanın yalnızca ilgili kişiye gösterilmesiyle devam edilebilir.
Bu nedenle:
“Askerde biri hata yaparsa kesin bütün bölük ceza alır.”
şeklinde genel bir kural oluşturmak doğru değil.
Daha doğru ifade:
Toplu yürütülen eğitimlerde bir kişinin veya küçük bir grubun hatası, bütün grubun faaliyeti tekrar etmesine yol açabilir.
Kısaca
Askerî eğitim sırasında bir kişinin yaptığı hata bütün grubun eğitimini etkileyebilir.
Grubun yeniden koşması, hareketi tekrar etmesi veya belirli bir düzeni baştan kurmasıyla karşılaşılabilir.
Ancak bunları doğrudan “toplu disiplin cezası” olarak tanımlamak hukuken doğru değil.
6413 sayılı TSK Disiplin Kanunu'ndaki disiplin cezaları belirli disiplinsizlikler ve ilgili kişi üzerinden yürüyen resmî yaptırımlar. Kanunda savunma hakkı da güvence altına alınmış durumda.
Bu nedenle en doğru ayrım:
Eğitimde grubun birlikte bir sonuca katlanması mümkündür; resmî disiplin cezası ise ayrı bir hukuki süreçtir.